Waxaa jira xabsi aan lahayn derbi, albaab iyo waardiye. Silsiladdiisuna bir kama samaysna; waxay ka samaysan tahay “Maxay dadku iga odhan doonaan?”
Qofka ku jira xabsigan wuxuu u ekaan karaa qof xor ah. Wuu socdaa, wuu hadlaa, wuu shaqeeyaa, wuu qoslaa; laakiin go’aannadiisa badankood waxaa si qarsoon u hagaya indhaha dadka kale.
Waxaa laga yaabaa inaad dhar xirato aadan jeclayn, sababtoo ah waxaad ka baqaysaa hadalka dadka. Waxaa laga yaabaa inaad fikrad aad aaminsan tahay qarsato, sababtoo ah waxaad ka baqaysaa in lagugu qoslo. Waxaa laga yaabaa inaad xirfad ama riyo aad jeceshahay ka tagto, sababtoo ah qof ayaa kuu sheegay: “Taasi adiga kuma habboona.”
Haddaba su’aashu waxay tahay:
Haddii doorashooyinkaaga ay inta badan ku salaysan yihiin waxa dadka kale kaa filayaan, yaa dhab ahaan noloshaada leh—adiga mise bulshada?
Addoonsiga aan silsiladda lahayn
Addoonsiga ugu qarsoon mararka qaar ma aha kan qofka lagu qasbo inuu shaqeeyo; waa kan qofka lagu qasbo inuu noqdo qof uusan ahayn.
Bulshadu waxay leedahay xeerar muuqda iyo xeerar aan la qorin. Qaar waxay kuu sheegaan waxa la sameeyo, qaarna waxay kuu sheegaan waxa lagaa filayo inaad noqoto.
Markaad yar tahay waxaa lagu yiraahdaa:
“Dadka maxay kaa odhanayaan?”
Markaad weynaato waxaad barataa inaad naftaada adigu ku tidhaahdo:
“Dadka maxay iga odhan doonaan?”
Halkaas ayay arrintu ka sii qoto dheeraataa.
Mar dambe uma baahnid qof ku cabsi geliya. Bulshadii ayaa gudahaaga u guurtay.
Waxaad yeelatay cod gudaha ah oo ku leh: “Ha samayn.” “Ha hadlin.” “Ha ka duwanaan.” “Dadku way ku qosli doonaan.”
Taasi waa waxa cilmi-nafsigu ugu yeero social conformity—qofku inuu fikraddiisa ama dhaqankiisa waafajiyo kooxda, xitaa mararka qaar isagoo og in waxa kooxdu samaynayso aysan ahayn waxa uu isagu doonayo.
Waxaa jiray nin muddo dheer dadka ka shaqayn jiray. Maalin kasta wuxuu xirnaan jiray dhar ay dadka kale jecel yihiin, wuxuu isticmaali jiray hadallo ay dadka kale jeclaanayaan, wuxuuna dooran jiray waddo ay dadka kale u arkaan inay sax tahay.
Maalin ayuu muraayad hor istaagay.
Wuxuu is weydiiyey.
“Haddii aan dadka oo dhan ka saaro maskaxdayda, qofkan aan muraayadda ku arko muxuu noqon lahaa?”
Wuu aamusay.
Sababtoo ah markii ugu horreysay ayuu ogaaday in sannado badan uu dadka tusayey qof ay iyagu jeclaan lahaayeen—laakiin uusan garanayn qofka uu isagu yahay.
Sheekadani waxay ina tusaysaa wax murugo leh:
Qofku mararka qaar ma lumin naftiisa hal maalin; wuxuu si tartiib ah ugu beddelaa oggolaanshaha dadka.
Laakiin bulshadu mar walba ma xuma
Halkaas dood ayaa ka dhalanaysa.
Ma sax baa inaan iska indho-tirno bulshada oo aan samayno wax kasta oo aan rabno?
– Maya.
Bini’aadamku waa makhluuq bulsheed. Waxaan u baahan nahay qoys, dhaqan, akhlaaq iyo xiriir. Xorriyaddu macnaheedu ma aha inaad dadka oo dhan iska indho-tirto.
Laakiin waxaa jira farqi weyn oo u dhexeeya:
“Waxaan tixgeliyaa talada dadka” iyo “Waxaan nolosheyda u noolahay si aan dadka u raalli geliyo.”
Midka hore waa miyir.
Midka labaad wuxuu noqon karaa addoonsi.
Xorriyaddu ma aha inaad dadka diiddo; waa inaad awood u yeelato inaad tiraahdo:
“Waan idin maqlayaa, laakiin go’aanka ugu dambeeya anigaa qaadanaya.”
Sheeko kale: Laba jidle
Bal qiyaas nin taagan laba jid.
Jidka koowaad waxaa ku qoran:
“Jidka dadka.”
Dad badan ayaa maraya. Qof walba wuxuu leeyahay:
“Halkan soo mar, waa jidka saxda ah.”
Jidka labaadna waa cidlo. Ma jiro qof kuu sacbinaya, mana jiro qof kuu ballanqaadaya inaad guulaysan doonto.
Ninkii wuxuu is weydiiyey:
“Kee ayaan qaadaa?”
Cod ayaa ku yiri:
“Haddii aad mar walba raacdo jidka ay dadku kuu doorteen, waxaa laga yaabaa inaad meel fog gaarto—laakiin ma hubtid inay tahay meesha aad rabtay inaad tagto.
Taasi waa dhibaatada conformity-ga.
Mararka qaar waxa ugu khatarsan ma aha inaad waddo khaldan qaaddo; waa inaad waddo aan adiga kuu ahayn si aad dadka uga farxiso.
1. Socrates wuxuu xoogga saaray in qofku naftiisa baaro, su’aalo weydiiyo oo uusan si indho la’aan ah ugu daba tegin waxa dadka badankiisu aaminsan yihiin.
Fikraddiisa waxaa laga fahmi karaa:
Ha qaadan fikrad sababtoo ah dad badan ayaa qaba; marka hore weydii sababta aad adigu u aaminsan tahay.
Taasi waa bilowga xorriyadda maskaxda.
2. Friedrich Nietzsche — Noqo qofka aad tahay
Nietzsche wuxuu si adag uga digay in qofku ku milmo dadka badan oo uu lumiyo shakhsiyaddiisa.
Falsafaddiisu waxay qofka ku riixaysaa inuu is weyweydiiyo
“Ma waxaan raacayaa jidkayga, mise waxaan ku noolahay qawaaniinta dadka kale?”
Qofka mar walba doonaya inuu dadka la mid noqdo wuxuu lumin karaa waxa isaga gaar ka dhiga.
3. Erich Fromm — Xorriyaddu mararka qaar way cabsi gelisaa
Erich Fromm wuxuu si qoto dheer uga hadlay sida qofku uga carari karo xorriyadda, sababtoo ah xorriyaddu waxay la timaaddaa mas’uuliyad.
Qofku mararka qaar wuxuu door bidaa inuu yiraahdo:
“Dadka ayaa sidaas ii sheegay.”
intii uu odhan lahaa:
“Anigaa doortay, anigana masuul baan ka ahay.”
Sidaas darteed, qofku wuxuu mararka qaar ka cararaa xorriyaddiisa si uu ugu dhuunto ra’yiga dadka.
Waxaa jira dhowr sababood:
– Waxaan rabnaa in nala aqbalo.
– Waxaan ka baqnaa ceeb iyo dhaleecayn.
– Waxaan doonaynaa inaan kooxda ka mid ahaanno.
– Waxaan ka baqnaa kelinimada.
– Waxaan qiimeynteena nafteena ku xirnaa ra’yiga dadka.
– Waxaan caadaysannay inaan oggolaansho ka raadsanno dadka kale.
Laakiin su’aasha muhiimka ahi waa:
Immisa go’aan oo noloshaada ah ayaad adigu dooratay, immisena waxaad u dooratay inaad dadka ka farxiso?
Waxaa laga yaabaa inaad ogaato in qofka aad maanta tahay uu qayb ahaan yahay natiijada codad badan oo aan adiga ahayn.
Waxay ka bilaabataa marka aad barato inaad naftaada weydiiso:
“Maxaan rabaa?”
kadib:
“Maxaan u rabaa?”
kadibna:
“Haddii cidina i arki lahayn, weli ma dooran lahaa?”
Su’aasha ugu dambaysa waa mid aad u xoog badan.
Haddii jawaabtu tahay haa, waxaad u dhowdahay inaad garanayso rabitaankaaga dhabta ah.
Haddii jawaabtu tahay maya, waxaa laga yaabaa inaad ogaato in waxa aad u malaynaysay inay yihiin rabitaankaaga ay qayb ka yihiin waxa bulshada kaa filayso.
GUNAANAD
Ha noqon qof dadka ka dhex muuqda oo naftiisa ka qarsoon
Noloshu waa gaaban tahay. Dadka maanta ku xukumaya, berri waxaa laga yaabaa inay illoobaan magacaaga. Dadkii maanta kaa qoslayey, mararka qaar ma xasuusan doonaan waxa ay kaa yiraahdeen.
Laakiin adiga ayaa kula noolaan doona naftaada.
Sidaas darteed, ha u oggolaan indhaha dadka inay noqdaan muraayadda keliya ee aad isku aragto.
Dadka dhegayso, laakiin naftaada ha lumin.
Talo qaado, laakiin maskaxdaada ha kirayn.
Bulshada la noolow, laakiin shakhsiyaddaada ha iibin.
Waxaa laga yaabaa in xorriyadda dhabta ahi aysan ahayn inaad ka baxsato bulshada.
Waxay tahay inaad dhex joogto bulshada adigoo weli awood u leh inaad noqoto qofka aad tahay.
Ugu dambayn, su’aashu ma aha:
“Dadku maxay iga odhan doonaan?”
Su’aasha dhabta ahi waa:
“Markaan dhammaadka nolosheyda gaaro, ma waxaan ku farxi doonaa qofkii aan noqday—mise waxaan ogaan doonaa inaan noloshayda ku bixiyey inaan noqdo qof dadka kale ay jeclaadaan?”
Ha ku noolaan sacabka dadka, hana ku dhiman aamusnaanta naftaada.
Xorriyadda ugu weyn waa marka aad barato inaad dadka maqasho, adigoon naftaada ka lumin.
Xigasho
